رمضان و ديابت

 

رمضان و ديابت:

در افراد عادي در طي روزهاي اوليه ماه رمضان كاهش مختصري در سطح متوسط گلوكز خون ديده مي شود كه بعد از گذشت حدود 20 روز به سطح اوليه برمي گردد و در روزهاي آينده ممكن است افزايش مختصري نيز نشان دهد، اما اين تغييرات با عملكرد طبيعي و فيزيولوژيك بدن قابل تنظيم است. در افرادي كه ديابت كنترل شده دارند و در اين رابطه به خوبي آموزش ديده اند و تحت نظر مداوم پزشك قرار دارند، تغييرات زيادي در سطح گلوكز خون در طول ماه رمضان مشاهده نمي شود. البته شدت بروز اين تغييرات بر طبق نحوه و مقدار غذا خوردن ، تنظيم داروهاي مصرفي و فعاليت فيزيكي اين افراد در طول اين ماه ، متغيير است. مطالعات نشان مي دهند كه اگر فعاليت هاي روزانه و نحوه غذا خوردن افراد ديابتي در طول ماه رمضان با توجه به زمان طولاني مدت گرسنه ماندن و عدم مصرف داروها، به نحو صحيحي تنظيم نشود، خطراتي از قبيل افزايش وزن ، افزايش قند خون و HbA1c ،افزايش ليپيدهاي سرم و هايپر و هايپو گليسمي پس از غذا ، اين بيماران را تهديد مي كند.

از ديدگاه طب جديد، بيماران ديابت با شرايط زير، نبايد در طول ماه رمضان روزه بگيرند:

1.     كساني كه در طول 3ماه قبل از ماه رمضان سابقه هايپو گليسمي شديد منجر به بستري در بيمارستان، يا سابقه كتواسيدوز يا كماي ديابتي داشته اند.

2.     سابقه هايپو گسيمي مكرر يا نا آگاهي از كاهش قند خون

3.     كنترل ضعيف ديابت

4.     وجود يك بيماري حاد به همراه ديابت مانند عفونت

5.     حاملگي

6.     بيماران تحت دياليز مزمن كساني كه نارسايي كليه در اثر ديابت دارند.

7.     رتينوپاتي ديابتي پيشرفته

8.     كساني كه دچار عوارض شديد عروقي، مغزي و قلبي ديابت هستند.

9.     سالمنداني كه وضعيت جسماني مناسبي ندارند، به خصوص كساني كه به تنهايي زندگي ميكنند.

10.  بيماراني كه تحت درمان مطلق با دوزهاي بالاي انسولين هستند.

11.  كساني كه دچار اختلالات شناختي بوده و مجبور به استفاده از داروهاي روانپزشكي مي باشند.(6)

اما بيماراني كه واجد شرايط فوق نبوده و ديابت كنترل شده دارند، با رعايت دستوراتي قادر به روزه گرفتن در ماه رمضان هستند.

مواردي كه بيماران ديابتي قبل از شروع ماه رمضان بايد به آن توجه نمايند:

1.    بررسي وضعيت فيزيكي بدن از جمله وزن، فشار خون، ميزان چربي و قند خون، بررسي وضعيت چشم ها ، قلب، كليه ها، سيستم عصبي ، لثه و دندان ها.

2.    اگر در موارد مذكور بر طبق 11 شرط ذكر شده در فوق منعي براي روزه گرفتن وجود نداشت، توصيه مي شود كه افراد ديابتي 3-2 روز قبل از شروع ماه رمضان بطور آزمايشي روزه بگيرند و در طي روز ، قند خون خود را با دستگاه گلوكومتر كنترل نمايند و با توجه به تغييرات قند خون و شرايط فيزيكي خود، داروها و نحوه غذا خوردن خود را تنظيم نموده تا براي روزهاي ماه رمضان آمادگي كامل را پيدا كنند.(6)

توصيه هايي كه بيماران ديابتي در طول ماه رمضان بايد مد نظر قرار دهند:

1.     مصرف با فاصله افطار و شام:

بيماران ديابتي، بايد سعي كنند وعده هاي افطار و شام را به صورت 3-2 وعده جداگانه تقسيم كرده و از به يكباره خوردن مقدار زياد غذا پرهيز نمايند.

از ديدگاه طب جديد، بلافاصله پس از خوردن غذا، سطح گلوكز خون بالا مي رود. در افراد عادي اين افزايش، توسط پانكراس درك شده، ترشح انسولين افزايش يافته و سطح گلوكاگون كاهش مي يابد، به دنبال آن آزاد شدن گلوكز از كبد نيز محدود مي گردد و بدين ترتيب سطح گلوكز خون تنظيم مي شود. در افراد ديابتي به دليل وجود اختلال در ترشح . تأثير انسولين، سطح گلوكاگون همچنان بالا باقي مانده و آزاد شدن گلوكز از كبد نيز به خوبي مهار نمي شود، اين مسأله باعث افزايش بيش از حد قند خون پس از غذا خوردن مي شود، بويژه اگر ناگهان مقدار زيادي غذا وارد بدن گردد.(6)

از ديدگاه طب سنتي، در افراد ديابتي به علت غلبه گرمي و خشكي در مزاج و گرم بودن كبد و همچنين گرسنگي طولاني مدت در طي روزه داري كه خود باعث استيلاء حرارت بر معده شده و بر وضعيت موجود دامن مي زند، بويژه اگر ماه رمضان در فصل تابستان كه خود زمان غلبه گرمي و خشكي است، قرار گرفته باشد، هضم غذا بخوبي بدن افراد عادي صورت نمي گيرد، بنابراين اگر بدن ناگهان با ورود مقدار زيادي غذا مواجه شود، در هضم آن دچار اشكال خواهد شد. بعلاوه به دنبال گرسنگي، هيجان صفرا در بدن رخ مي دهد و مقداري از اين صفرا وارد معده مي شود، و اگر در اين حالت مقدار زيادي غذا وارد معده شود، صفراي موجود آن را فاسد مي سازد.(1)

2.     افراد روزه دار معمولاً به دنبال گرسنگي طولاني مدت در هنگام صرف غذا، به غذاهاي چرب و شيرين مثل زولبيا و باميه و شربت هاي غليظ و غذاهاي سرخ كرده تمايل بيشتري دارند، اما مصرف اين نوع غذاها بخصوص در زمان افطار و به ويژه در افراد ديابتي، براي سلامتي زيان آور است.

از ديدگاه طب جديد، در افراد ديابتي- همانگونه كه قبلاً ذكر شد- به علت عدم كفايت انسولين در تنظيم قند خون به دنبال مصرف غذاهاي فوق، احتمال هايپر گليسمي پس از غذا بالا مي رود.(6) از ديدگاه طب سنتي نيز غذاهاي گرم و چرب و شيرين باعث افزايش توليد صفرا در بدن مي گردند و اين مسأله در بيماران ديابتي كه خود با غلبه صفرا مواجهند، مخاطره آميز است.(1) افراد ديابتي بهتر است از غذاهاي سريع الهضم مانند گوشت جوجه مرغ يا جوجه خروس و گوشت بره جوان كه با زرشك، سركه، آبغوره يا آبليمو چاشني داده شده باشد استفاده نمايند.(3و2) اگر قصد استفاده از مواد غذايي شيرين در حد تحمل در وعده افطار را دارند، بهتر است از مرباهايي مثل مرباي بالنگ و شربتهايي مثل شربت آبليمو، انار و سكنجبين استفاده نمايند.(4)

از ديدگاه طب سنتي بالنگ لطيف كننده و تصفيه كننده خون از صفرا و مانع ريختن صفرا به معده بوده و در تقويت معده و كبد و تسكين حرارت آنها و برطرف شدن تشنگي نقش دارد.(4)

زرشك نيز قاطع صفرا و مسكن تشنگي و كاهش دهنده حرارت معده و كبد است. از اين رو براي بيماران ديابتي با غلبه صفرا نافع مي باشد. آب ليموي تازه جوشش خون و صفرا را فرو مي نشاند و مقوي معده و كبد گرم است.

انار ميخوش مسكن جوشش خون و كاهش دهنده حدت صفراست و شربت آن با شكر مقوي معده مي باشد(4).

سكنجبين نيز برطرف كننده تشنگي،مقوي معده و قاطع صفراست.(5)

از منظر طب جديد، انار كاهش دهنده قند خون، تنظيم كننده چربي خون و ضد فشار خون بالا در افراد ديابتي است،(16،15،14،13،12،11،10،9،8،7)

اثرات ضد ديابتي و كاهش دهنده كلسترول خون در افراد ديابتي، در مورد ليموترش نيز در مقالات مختلف بيان گرديده است.(19،18،17)

زرشك هم در مطالعات طب جديد اثرات كاهش دهنده قند خون را نشان داده است.(20)

3.     وعده سحري در بيماران ديابتي حتماً بايد مصرف گردد و زمان مصرف آن بايد در ديرترين زمان ممكن باشد و نيز زمان مصرف وعده افطار بايد در زودترين زمان ممكن تنظيم شود تا از كاهش بيش از حد قند خون جلوگيري شود.

4.     بيماران ديابتي مي بايست در اين ماه از هيجانات بيش از حد و بخصوص خشم پرهيز نمايند، چرا كه هيجانات و خشم موجب تحريك صفرا در بدن شده و براي اين افراد زيان آور است(1). البته دوري از اين هيجانات با استفاده از بركات معنوي اين ماه به خوبي قابل انجام است.

5.     بيماران دچار ديابت در اين ماه بايد از ورزش و حركات سخت و خسته كننده پرهيز نمايند، زيرا اين كار باعث مصرف بيش از اندازه گلوكز و ايجاد بپو گسيمي در اين افراد مي شود(6). از ديدگاه طب سنتي نيز ورزش هاي سخت و شديد حرارت بدن را بيش از حد بالا مي برند كه اين امر خود براي افراد ديابتي با خطراتي همراه است(1). اما انجام حركات ورزشي ملايم و معمول بخصوص در افراد دچار ديابت نوع 2 در فاصله بين افطار تا سحر قابل قبول است(6).

6.     سنجش مرتب قند خون، قبل از افطار، 2ساعت پس از افطار و قبل از سحر با دستگاه گلوكومتر بايد انجام گيرد تا در صورت مشاهده تغييرات مغاير با كنترل صحيح قند خون، اقدام مقتضي به عمل آيد(6).

7.     بيماران ديابتی در صورت احساس علايمي از قبيل ضعف و بي حالي، سردرد و سرگيجه و تعريق و اختلال هوشياري در طي دوره روزه داري، بايد بلافاصله قند خون خود را اندازه گرفته و روزه خود را افطار نمايند(6).

8.     رعايت بهداشت دهان و دندان در طي اين ماه براي تمام افراد بخصوص بيماران ديابتي از اهميت خاصي برخوردار است. توصيه مي شود بيماران ديابتي قبل از شروع ماه رمضان به دندانپزشك مراجعه كرده و از سلامت لثه و دندانهاي خود اطمينان حاصل نمايند. چرا كه عفونت هاي لثه و دندان بخصوص در اين بيماران زمينه ساز بروز مشكلاتي از قبيل نارسايي كليه، اختلال سيستم عصبي و مشكلات قلبي مي شود كه علاوه بر به خطر انداختن سلامتي ، امكان ادامه روزه گرفتن را نيز از ايشان سلب مي نمايد(6).

منابع:

1.                   حكيم ارزاني، مفرح القلوب

2.                   حكيم ارزاني، طب الكبري، ج 1

3.                   حكيم محمد اعظم خان، اكسير اعظم، جلد 3

4.                   حكيم عقيلي خراساني، مخزن الادويه

5.                   حكيم عقيلي خراساني، قرابادين كبير

 

6) Jaleel MA, Raza SA, fathima FN, fathima jaleel BN. Ramadan and diabetes: As- Saum (The footing).Indian J Endocrinal Metab . 2011 Oct-Dec 1s (4):268-273

7)  Das AK, Mandal SC, Banerjee SK, Sinha S, Saha BP, Pal M. Studies on the hypoglycemic activity of punica granatum seed in strepto zocin induced diabetic rats. Phytother Res. 2001 Nov; 1s(7):628-9.

8)   Esmaillzadeh A, Tahbaz F, leaieni L, Alavi- Majd H, Azadbakht L. concentrated pomegranate juice improves lipid profiles in diabetic patients with hyper lipidemia. J Med food. 2004 fall; 7(3):30s-8.

9)  Rock W, Rosenblat M, Miller-lotan R, Levy AP, Elias M, Aviram M. consumption of wonder full variety pomegranate juice and extract by diabetic patients increases paraoxonose 1 association with high-density lipoprotein and stimulates its catalytic activities. J Agric food Chem. 2008 Sep24; 56(18): 8704-13.

10) Katz SR, Newman RA, Lansky EP. Panica granatum : heuristic treatment for diabetes Mellitus .J Med food. 2007 Jun; 10(2):213-7.

 11)   MC farlin BK, Strohacker KA, KuehtML. Pomegranate seed oil consumption during a period of high-fat feeding reduces weight gain and reduces type-2 diabetes risk in CD-1 mice. Br J Nutr.2009 Jul; 102(1): 59-9.

12)   Bosu A, Penugonda K, Pomegranate juice: a heart-healthy fruit juice. Nutr Rev. 2009 Jan; 67(1):49-56.

13)   Rosenblat M, Hayek T, Aviram M. anti oxidative effects of pomegranate juice(PJ) consumption by diabetic patients on serum and on macrophages Atherosclerosis . 2006 Aug: 187(2):363-71.

14)  Esmaillzadeh A, Tahbaz F, leaieni L, Alavi-Majd H, Azadbakht L. cholestral – lowering effect of concentrated pomegranate juice consumption in type 2 diabetic patients with hyper lipidemia .Int J Vitam Nutr Res. 2006 May; 76(3):147-51

15)   Fuhrman  B, volkova N, Aviram M. pomegranate juice polyphenals increase recombinant paraoxonane -1 biding to high-density lipoprotein : studies in vitro and in diabetic patients,  Nutrition.  2010 Apr; 26(4):359-66.

16) Mohan M, Waghulde H, Kasture S. effect of pomegranate juice on Angio tensin 11 – induced hypertension in diabetic Wistar rats. Phytother Res, 2010 Jun; suppl 2: s196-203.

17)   Fenercioglu AK, Saler T, Leenc E, Sabuncu H, Altuntas Y. The effects of polyphenol- containing anti oxidanty on oxidative stress and lipid peroxidation in type 2 diabetes mellitus without complications. J Endocrinal Invent. 2010 Feb; 33(2): 118-24.

18)   Sharafetdinov Kh Kh, Poltnikova OA, TsagikianTA, Comparative efficiency of various food fibers in the correction of carbohydrate and lipid metabolism in patienty with type 2 diabetes mellitus. Vopr Pitan. 1993 May- Jun; (3):9-13.

19)  Miyake Y, Yamamoto K, Tsujihara N, Osawa T. protective effects of lemon flavoneids  on oxidative stress in diabetic rats. Lipids 1998 Jul; 33(7):689-95.

20)  Cuile le, Qin X, Zhang Y, lecng Z, Lee B, Zhang YQ. Berberine differentially modulates the activities of ERK, P38 MAPK, and JNK to suppress Th17 and Th1 Tcell differentiation in type1 diabetic mice. J Biol chem.2009 Oct 9; 284(41):28420-9.  

     

                                                                                        

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

نماد اعتماد الکترونیکی

تمامی كالاها و خدمات این فروشگاه، حسب مورد دارای مجوزهای لازم از مراجع مربوطه می‌ باشند و فعالیت‌ های این سایت تابع قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران است.

بر اساس ماده 23 قانون حمایت از حقوق مولفان، کلیه آثار ارائه شده توسط سایت با مجوز نشر از صاحب امتیاز اثر می باشد.

خبرنامه